SDa benchmarking: hoe berekent u uw DDDAF en wat betekenen de signaleringsgrenzen?

De SDa — de Stichting Diergeneesmiddelenautoriteit — verplicht dierenartspraktijken die landbouwhuisdieren behandelen om antibioticagebruik jaarlijks aan te leveren voor benchmarking. De sleutelmaat daarin is de DDDAF. Veel praktijken weten wat het is, maar hoe de berekening precies werkt en wat de grenswaarden in de praktijk betekenen, is minder bekend.

Wat is de DDDAF?

DDDAF staat voor Defined Daily Dose Animal per Farm. Het is een gestandaardiseerde maat die het antibioticagebruik op een bedrijf uitdrukt als een getal dat onafhankelijk is van de bedrijfsgrootte of het diersoort.

De berekening werkt in drie stappen:

1. Dosis per behandeling: voor elk antibioticum is een gestandaardiseerde dagdosis vastgesteld op basis van diercategorie en gewicht. Dit is de DDDAF-waarde per product.
2. Totaal aantal behandeldagen: het aantal afgeleverde eenheden vermenigvuldigd met de behandelduur geeft het totale aantal dierdagdoseringen.
3. Relatief aan de aanwezige dierpopulatie: de behandeldagen worden gedeeld door het totale aantal dierdagen (gemiddelde aanwezige dieren x 365). Het resultaat is de DDDAF: het gemiddelde antibioticagebruik per dier per dag, uitgedrukt over het hele jaar.

Een DDDAF van 1,0 betekent dat gemiddeld elk dier elke dag van het jaar een standaarddosis antibiotica ontving. Dat is een theoretisch maximum — in de praktijk liggen waarden voor rundvee doorgaans tussen 0,05 en 0,50, afhankelijk van de bedrijfsvoering.

De drie signaleringsgrenzen

De SDa hanteert drie grenzen per diercategorie en jaar:

• Streefwaarde: het gebruik dat voor de sector als doel wordt nagestreefd. Praktijken onder deze waarde presteren goed.
• Signaleringswaarde: gebruik boven dit niveau vereist een onderbouwing. De dierenarts en de veehouder moeten gezamenlijk een verbeterplan opstellen.
• Actiewaarde: bij overschrijding van deze grens grijpt de NVWA in. Handhaving en aanvullende rapportageverplichtingen zijn het gevolg.

De grenswaarden worden jaarlijks door de SDa herzien op basis van de landelijke benchmarkdata. Ze dalen geleidelijk naarmate de sector als geheel verbeteringen boekt.

Waarom handmatige berekening risico's oplevert

Veel praktijken berekenen de DDDAF nog handmatig: exporteren uit hun PMS, aanvullen in Excel, en uploaden naar het sectorsysteem. Dat levert drie concrete risico's op:

Fouten bij productkoppeling: de DDDAF-waarde per product moet exact overeenkomen met de SDa-database. Een verkeerde koppeling leidt tot een structureel verkeerde berekening die pas bij steekproef of klacht opvalt.

Ontbrekende leveringen: als niet alle aflevermomenten worden meegenomen — door incomplete registratie of een exportfout — is de berekende DDDAF lager dan de werkelijke waarde. Dat geeft een vals beeld van het gebruik.

Tijdsverlies en menselijke fouten: een handmatige verwerking van honderden leveringen per jaar is foutgevoelig. Elk transcriptiefout werkt door in de benchmarkcijfers.

Geautomatiseerde DDDAF-berekening in een PMS

Een PMS dat de SDa-berekening ingebouwd heeft, neemt deze risico's weg. Elke aflevering wordt direct gekoppeld aan de juiste DDDAF-waarde uit de SDa-productendatabase. De berekening loopt automatisch mee bij elke registratie, en de rapportage is op elk moment beschikbaar — niet alleen eens per jaar bij de aanlevering.

Dat maakt het ook mogelijk om tussentijds bij te sturen. Als een bedrijf in september op koers ligt voor overschrijding van de signaleringswaarde, kan de dierenarts dat zien en bespreken met de veehouder — vóór het een probleem wordt.

Lees meer over SDa-rapportage in DokterCommerce of bekijk hoe NVWA-compliance is ingebouwd.