Verkoop en reservering van gekanaliseerde diergeneesmiddelen: UDD, UDA, URA en VRIJ uitgelegd

De verkoop en reservering van diergeneesmiddelen in Nederland is strikt gereguleerd via het kanalisatiesysteem. Elke dierenarts die geneesmiddelen verkoopt of via een BBP beschikbaar stelt — fysiek of online — moet weten welke regels gelden per categorie. In dit artikel leggen we uit hoe de vier kanalisatiecategorieen werken, wat er online mag, wanneer sprake is van verkoop en wanneer van reservering, en hoe u als praktijk compliant blijft.

Wat is kanalisatie?

Kanalisatie is het wettelijke systeem dat bepaalt wie diergeneesmiddelen mag voorschrijven, afleveren en toedienen. De regels zijn vastgelegd in de Wet dieren en de Europese Diergeneesmiddelenverordening (EU) 2019/6. Het doel: verantwoord gebruik van geneesmiddelen en het beschermen van de volksgezondheid.

Elk diergeneesmiddel valt in een van vier categorieen: UDD, UDA, URA of VRIJ. De categorie bepaalt de volledige keten — van voorschrijven tot afleveren.

UDD — uitsluitend door dierenarts toe te passen

UDD-middelen mogen alleen door een dierenarts worden toegediend. De dierenarts moet fysiek aanwezig zijn bij de toediening. Denk aan:

• Verdovingsmiddelen en narcosemiddelen
• Injecteerbare antibiotica met een hoog risico
• Vaccins die onder toezicht moeten worden gegeven
• Opiaten en andere gecontroleerde stoffen

Online: UDD-producten mogen niet online worden verkocht of besteld. In een digitaal systeem zijn deze producten uitsluitend zichtbaar voor de dierenarts zelf (voor registratie en voorraadoverzicht), nooit in een bestelportaal.

UDA — uitsluitend door dierenarts af te leveren

UDA-middelen mogen alleen worden afgeleverd door of onder verantwoordelijkheid van een dierenarts. De dierenarts hoeft niet per se aanwezig te zijn bij de toediening, maar moet wel de aflevering verzorgen. Voorbeelden:

• Antibiotica voor orale toediening
• Antiparasitaire middelen met een wachttijd
• Hormonale preparaten
• Middelen die onder het bedrijfsbehandelplan (BBP) vallen

Online: UDA-producten mogen niet vrij online worden verkocht of besteld. De KNMvD is hier duidelijk over: online verkoop van UDA-middelen is niet toegestaan. Binnen een actieve behandelrelatie kan de dierenarts als behandelend arts ervoor kiezen om goedgekeurde UDA-middelen via het BBP beschikbaar te stellen aan de veehouder. De dierenarts initieert dit proces, beoordeelt en accordeert elke aflevering. De veehouder kan deze middelen niet zelfstandig bestellen — het is de arts die beschikbaar stelt, niet de klant die bestelt. Deze functionaliteit is configureerbaar per praktijk en dient te worden ingezet conform de geldende wet- en regelgeving.

URA — uitsluitend op recept af te leveren

URA-middelen vereisen een recept van een dierenarts, maar mogen door een apotheker of erkend verkooppunt worden afgeleverd. De dierenarts schrijft voor, de aflevering hoeft niet door de dierenarts zelf te gebeuren. Voorbeelden:

• Bepaalde ontstekingsremmers
• Specifieke antiparasitaire middelen
• Middelen die receptplichtig zijn maar geen direct toezicht vereisen

Online: URA-producten mogen online zichtbaar zijn, maar de bestelling vereist altijd een geldig recept. In de praktijk betekent dit dat de klant het product kan bekijken en een aanvraag kan doen, waarna de dierenarts een recept uitschrijft en de bestelling wordt vrijgegeven.

VRIJ — vrij verkrijgbaar

VRIJ-middelen zijn zonder recept verkrijgbaar. Iedereen mag deze producten kopen, ook online. Voorbeelden:

• Vlooien- en tekenmiddelen
• Vitaminepreparaten
• Wondverzorgingsproducten
• Bepaalde oog- en oordruppels

Online: VRIJ-producten mogen volledig online worden verkocht zonder tussenkomst van een dierenarts. De klant bestelt, betaalt en ontvangt het product — net als bij een reguliere webshop.

Overzicht: wat mag online?

De rol van het bedrijfsbehandelplan (BBP)

Voor veehouderijen is het BBP de basis van de behandelrelatie. Het BBP is een overeenkomst tussen dierenarts en veehouder waarin staat welke middelen de veehouder mag gebruiken, in welke doseringen en met welke wachttijden.

Zonder actief BBP zijn UDA- en UDD-producten niet zichtbaar. Dit is geen beperking van het systeem maar een wettelijke vereiste: de NVWA controleert of afleveringen gedekt worden door een geldig behandelplan.

Een goed digitaal systeem koppelt het BBP aan de beschikbaarstelling van middelen. De dierenarts bepaalt welke producten beschikbaar worden gesteld, de veehouder ontvangt deze na goedkeuring. Alles wordt automatisch geregistreerd.

Digitale ondertekening van het BBP

Het BBP moet door zowel de dierenarts als de veehouder worden ondertekend. Traditioneel gebeurt dit op papier, maar digitale ondertekening is juridisch geldig en bespaart veel tijd. DokterCommerce ondersteunt ondertekening via iDIN (voor veehouders, via de eigen bank), eHerkenning (voor bedrijven) en ZorgLogin (voor zorgprofessionals). Na ondertekening wordt het BBP direct actief in het systeem.

Waar let de NVWA op bij controles?

Bij een inspectie controleert de NVWA onder andere:

• Classificatie: zijn producten correct ingedeeld als UDD, UDA, URA of VRIJ?
• Traceerbaarheid: kan elke transactie worden herleid? Wie heeft goedgekeurd, wanneer is afgeleverd?
• BBP-dekking: worden gekanaliseerde middelen alleen afgeleverd aan klanten met een geldig, ondertekend BBP?
• Batchregistratie: zijn batchnummers geregistreerd bij elke aflevering?
• Receptregistratie: zijn alle 13 verplichte velden conform Art. 105 a-m vastgelegd?

Een digitaal systeem dat dit automatisch afdwingt, voorkomt fouten en maakt controles aanzienlijk eenvoudiger.

Hoe DokterCommerce kanalisatie afdwingt

DokterCommerce classificeert elk product automatisch op basis van de Diergeneesmiddeleninformatiebank van het CBG-MEB. Het systeem dwingt vervolgens de juiste flow af:

• VRIJ: direct bestelbaar in de webshop, geen tussenkomst nodig
• URA: zichtbaar met receptvereiste, bestelling pas vrijgegeven na recept
• UDA: beschikbaarstelling door de behandelend dierenarts binnen een actief BBP, na beoordeling en goedkeuring per aflevering
• UDD: niet beschikbaar via het portaal, alleen registratie door de dierenarts zelf

Elke transactie wordt vastgelegd met tijdstempel, gebruikersidentificatie en batchnummer. Bij een NVWA-controle genereert u met een klik een volledig overzicht van alle afleveringen, goedkeuringen en behandelplannen.

Conclusie

De verkoop en reservering van gekanaliseerde diergeneesmiddelen is aan strenge regels gebonden. Bij VRIJ- en URA-producten spreken we van verkoop, bij UDA-middelen binnen een BBP van reservering en beschikbaarstelling door de arts. Een goed ingericht digitaal systeem helpt u compliant te blijven zonder extra administratielast. Door kanalisatie automatisch af te dwingen, BBP's digitaal te koppelen en elke transactie volledig te registreren, kunt u zich richten op waar het om draait: de gezondheid van het dier.

De beschikbaarstelling van UDA-diergeneesmiddelen via een digitaal platform vindt plaats onder verantwoordelijkheid van de behandelend dierenarts binnen een actieve behandelrelatie. DokterCommerce biedt de technische faciliteit; de praktijk is verantwoordelijk voor naleving van de geldende wet- en regelgeving. Raadpleeg de KNMvD-richtlijnen voor de actuele stand van zaken.

Wilt u weten hoe DokterCommerce de kanalisatie voor uw praktijk kan inrichten? Neem contact op of bekijk onze NVWA-compliance pagina.